Rząd planuje wprowadzenie nowego obowiązku dla nabywców nieruchomości położonych na obszarach wiejskich – podpisania oświadczenia o akceptacji uciążliwości związanych z działalnością rolniczą. Zmiana ma na celu ochronę producentów rolnych przed roszczeniami nowych mieszkańców oraz ograniczenie konfliktów sąsiedzkich.
Ministerstwo Rolnictwa przedstawiło założenia projektu ustawy dotyczącego ochrony produkcyjnego charakteru wsi. Chodzi o zabezpieczenie funkcji produkcyjnych obszarów wiejskich i ograniczenie konfliktów społecznych na tym tle.
Projekt zakłada przygotowanie przepisów uwzględniających specyfikę życia na wsi. Chronią one prawa wszystkich mieszkańców, ale akcentują szczególną pozycję rolników jako dostawców żywności i innych dóbr publicznych.
Geneza nowych przepisów – precedens Szymona Kluki i inne sprawy
Minister rolnictwa Stefan Krajewski wskazał na sprawę Szymona Kluki, właściciela małej chlewni w Grodzisku pod Łodzią. Rolnik musiał wypłacić odszkodowanie za zapachy i hałasy, mimo że prowadził legalną działalność rolniczą. Sąsiedzi zażądali odszkodowania, a sprawa trafiła aż do Sądu Najwyższego.
Sąd Najwyższy oddalił kasację rolnika, utrzymując wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi. Uznał, że immisje przekraczały przeciętną miarę, a posiadanie zezwoleń nie wyłącza odpowiedzialności z art. 144 k.c. Sędzia Władysław Pawlak wskazał, że właściciel nieruchomości musi powstrzymywać się od immisji ponad przeciętną miarę.
Kolejnym głośnym przypadkiem jest zablokowanie budowy hali magazynowej dla płodów rolnych przez Adriana Czakona (JockerFarm). Mieszkańcy obawiali się, że w przyszłości powstanie tam chlewnia. Spadek liczby gospodarstw rolnych – według Powszechnego Spisu Rolnego z 2020 r. liczba gospodarstw ogółem wyniosła ok. 1,3 mln i zmniejszyła się o blisko 13% w porównaniu z 2010 r. – dodatkowo potęguje te napięcia.
Projektowane zmiany w Kodeksie cywilnym i Kodeksie wykroczeń
Projekt zakłada dodanie art. 144¹ k.c., który uprzywilejowuje działalność rolniczą oraz wprowadza obowiązkowe oświadczenie nabywcy nieruchomości w akcie notarialnym o akceptacji uciążliwości rolniczych. Równolegle planowana jest zmiana art. 51 Kodeksu wykroczeń – wyłączenie karalności zakłócania spokoju lub spoczynku nocnego, jeśli wynika ono z legalnie prowadzonej działalności rolniczej.
Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to III kwartał 2026 r., a vacatio legis ma wynosić 30 dni od ogłoszenia. Obecnie rozwiązania są na etapie opiniowania – partnerzy społeczni mogli zgłaszać uwagi do 30 kwietnia.
Wśród elementów projektu można wymienić:
- dodanie art. 144¹ k.c. – uprzywilejowanie działalności rolniczej wobec sąsiadów;
- zmiana art. 51 Kodeksu wykroczeń – wyłączenie karalności hałasu z gospodarstwa;
- obowiązkowe oświadczenie w akcie notarialnym przy zakupie nieruchomości poza miastem;
- częściowe zrzeczenie roszczeń nabywcy wobec uciążliwości z gospodarstw rolnych;
- planowany termin przyjęcia przez RM: III kwartał 2026, vacatio legis 30 dni.
Konsekwencje dla nabywców nieruchomości i rynku ziemi
Obowiązkowe oświadczenie w akcie notarialnym będzie de facto zrzeczeniem się części roszczeń wynikających z immisji typowych dla gospodarstw rolnych (hałas, zapachy). Nowi mieszkańcy wsi, często pochodzący z miast, będą musieli świadomie zaakceptować uciążliwości produkcji rolnej.
Minister Krajewski podkreślił: „Nie możemy pozwolić na to, aby nowi mieszkańcy mogli taką działalność zamknąć”. To wyraźny sygnał, że rząd staje po stronie producentów rolnych, dążąc do ograniczenia konfliktów sąsiedzkich.
Zmiany mogą wpłynąć na obrót nieruchomościami rolnymi, zwiększając ochronę producentów rolnych, ale też potencjalnie podnosząc koszty transakcji (dodatkowe oświadczenia w akcie notarialnym). W dłuższej perspektywie mogą jednak ustabilizować rynek ziemi, zmniejszając ryzyko sporów.
Polityczny kontekst – projekt rządowy a weto Prezydenta ws. ustawy o ustroju rolnym
Prezydent RP Karol Nawrocki złożył własny projekt o ochronie produkcyjnego charakteru wsi. Równocześnie zawetował wcześniej nowelizację ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, argumentując, że prowadziłaby do drastycznego ograniczenia kontroli państwowej nad obrotem ziemią rolną i zagrażała mniejszym gospodarstwom.
W uzasadnieniu weta Prezydent wskazał, że proponowane przez rząd rozwiązania „prowadzą do drastycznego ograniczenia kontroli państwowej nad obrotem polską ziemią rolną. Proponowane rozwiązania są szczególnie niebezpieczne dla mniejszych gospodarstw rolnych, które w wyniku zaostrzającej się konkurencji mogłyby zostać wypchnięte z rynku”.
Rządowy projekt dotyczący ochrony produkcji rolnej na wsi jest na etapie opiniowania – partnerzy społeczni mogli zgłaszać uwagi do 30 kwietnia. To pokazuje, że kształt nowych przepisów wciąż podlega negocjacjom, a ostateczny kompromis nie jest przesądzony.
Nowe regulacje mają chronić producentów rolnych. Efekt zależy od szczegółów i praktyki stosowania. Czy nowe przepisy zrównoważą interesy rolników i nowych mieszkańców wsi, czy też doprowadzą do nowych sporów na tle własnościowym? Czas pokaże, na ile sąd będzie skłonny resztować ustawowe uprzywilejowanie działalności rolniczej w konfrontacji z konstytucyjnym prawem własności sąsiadów.